مرآت دز

اگر انبوه درختان قلم، دریا مرکب، جنّیان حسابگر و انسان ها نویسنده باشند؛ قادر به شمارش فضائل علی(ع) نخواهند بود

مرآت دز

اگر انبوه درختان قلم، دریا مرکب، جنّیان حسابگر و انسان ها نویسنده باشند؛ قادر به شمارش فضائل علی(ع) نخواهند بود

به پرسمان خوش آمدید
لطفا از توهین و تحقیر دیگران و بیان نظر بدون آدرس و نشانی اکیدا خودداری کنید. شرعا راضی نیستم.
هدف از راه اندازی این وبلاگ -به حول و قوه الهی- پاسخ به شبهات و سوالات می باشد.
و لذا قصد ما تنها کپی برداری نبوده، بلکه جامعه هدف ما نسل جوان است.

آخرین مطالب
آخرین نظرات
نویسندگان

قران

چهارشنبه, ۲۴ آذر ۱۳۹۵، ۱۰:۴۲ ق.ظ
قرآن در نگاه امام صادق(ع)


جواد ذوالجلالى

روزى که رسول خاتم(ص) دو وزنه سنگین و دو میراث گرانبها (قرآن‏و عترت) را به مردم معرفى کرد و براى نجات از گمراهى، تمسک به‏<ثقلین‏» را توصیه فرمود، اهل‏بیت‏خویش را نیز به عنوان قرآن‏شناسان خبیر معرفى کرد، تا پس از او، امت از ائمه الهام بگیرندو شاگردى عترت را با افتخار بپذیرند. 
صادق آل محمد(ص)، در باره حبل المتین قرآن و شیوه بهره‏گیرى ازآن و جایگاه کلام الهى، سخنان نغز بسیارى دارد که در این نوشته‏به اختصار به برخى از محورهاى تعالیم و توصیه‏هاى حضرتش اشاره‏مى‏کنیم، باشد که جامعه قرآنى و ولایى ما، از حضرت صادق(ع) سرمشق‏بگیرد و از سرچشمه هدایت قرآنى، جان عطشناک خویش را سیراب‏سازد.

1- قرآن، تجلى‏گاه خدا

کلام الهى، جلوه‏اى از قدرت و علم و حکمت‏خداست و آیات قرآن،هریک نشانه‏اى از عظمت الهى است. امام صادق(ع) در زمینه جلوه‏گاه‏بودن قرآن براى ذات مقدس خدا البته براى چشم‏هاى بیدار ودلهاى آگاه مى‏فرماید: 
(لقد تجلى الله لخلقه فى کلامه و لکنهم لایبصرون) (1) 
خداوند بر خلق خویش در کلام خودش تجلى کرده است، ولى آنان خدارا نمى‏بینند.

2- گنجینه کامل

معارف قرآن بى‏پایان است. به تعبیر خود قرآن (تبیانا لکل شیى‏ء)است; بیانگر هرچیز. هر پند و حکمت، هر حکم و قانون، هر علم ودانش ریشه در قرآن دارد. حتى براى آگاهى از سرگذشت پیشینیان وسرنوشت آیندگان و دانشهاى آسمان و زمین باید به قرآن نگریست وبه کمک اهل‏بیت علیهم السلام ، از این منبع و گنجینه کامل بهره‏گرفت. امام صادق(ع) مى‏فرماید: 
<خداوند بى‏همتا و قدرتمند، کتاب خویش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نیکوکار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان که پیش‏از شما بودند و آنان که پس از شما خواهند آمد، همچنین خبرآسمان و زمین است...» 
و در سخن (2) دیگرى به جنبه تبیان بودن قرآن چنین اشاره‏مى‏فرماید: 
(ان الله انزل فى‏القرآن تبیان کل شى‏ء، حتى و الله ما ترک شیئایحتاج العباد الیه الا بینه للناس...) (3) 
خداوند در قرآن، بیان هرچیز را نازل کرده است. به خدا قسم هیچ‏چیزى را که بندگان به آن نیازمندند، فروگذار نکرده و براى مردم‏بیان فرموده است.

3- عهدنامه الهى

قرآن، عهدى استوار میان خدا و مردم است و آیات این کتاب، متن‏این عهدنامه را بیان مى‏کند. در عهد نامه باید نگریست، به آن‏باید پاى‏بند بود، مفاد آن را نباید زیر پاگذاشت. امام صادق(ع)درباره این عهدنامه و لزوم تلاوت بخشى از آن در هرروز، چنین‏مى‏فرماید: 
<القرآن عهدالله الى خلقه، فقد ینبغى للمرء المسلم ان ینظرفى‏عهده و ان یقراء منه فى‏کل یوم خمسین آیه‏» (4) 
قرآن عهد خداوند نسبت‏به بندگان اوست. سزاوار است که یک انسان‏مسلمان در این عهدنامه الهى بنگرد و هر روز پنجاه آیه از آن رابخواند. 
روشن است که مرور بر مفاد یک عهدنامه، براى یادآورى از آن قرارداد و رعایت آن در عمل است. میثاق خدا با بندگان برشناختن‏احکام الهى و عبرت گرفتن از حکایات قرآن و عمل به اوامر او وتدبر در آیات است. جالب است که امام صادق(ع) وقتى مى‏خواست قرآن‏تلاوت کند، قرآن را که به دست راست‏خویش مى‏گرفت، دعایى مى‏خواندکه به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال این قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنین است: 
<خداوندا! من عهد و کتاب تو را گشودم. خدایا! نگاهم را در این‏کتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفکر، و تفکرم را عبرت‏آموزى. خدایا! مرا از آنان قرار بده که از مواعظ تو در این‏کتاب، پند مى‏گیرند و از نافرمانى‏ات پرهیز مى‏کنند. وقتى کتاب تورا مى‏خوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر دیدگانم پرده میفکن وقرائت مرا خالى از تدبر مگردان، بلکه مرا چنان قرار بده که درآیات و احکامش ژرف بنگرم، دستورهاى دین تو را بگیرم و عمل کنم‏و نگاه مرا در این کتاب، غافلانه و قرائتم را بیهوده و بى‏ثمرمساز.» (5)

4-آینه عبرت

درخلال آیات قرآن، سرگذشت اقوامى از گذشته آمده است. چه نیکان وصالحان که در سایه ایمان و عمل و پیروى از حق، سعادتمند شدند،چه عنودان و لجوجان که با تکذیب انبیا و انکار خدا و طغیان وفساد، گرفتار عذاب الهى گشتند. قرآن، کتاب قصه و داستان نیست،ولى سرشار از قصص و حکایات افراد و امتهاست و همه بر اساس درس‏گرفتن و الهام و عبرت و پند. 
امام صادق(ع) مى‏فرماید: 
<علیکم بالقرآن! فما و جدتم آیه نجابها من کان قبلکم فاعملوابه، و ما وجدتموه هلک من کان قبلکم فاجتنبوه.» (6) 
برشماباد قرآن! هر آیه‏اى را که یافتید که گذشتگان، با عمل به‏محتواى آن آیه نجات یافتند، شماهم به آن عمل کنید و هر آیه رادیدید که بیانگر هلاکت پیشینیان است، شماهم از آن (عامل هلاکت)بپرهیزید. 
این شیوه برخورد با آیات قرآن، سودمندترین شیوه‏اى است که درعمل فردى و اجتماعى مسلمانان اثر مى‏گذارد و قرآن هدایتگر قارى‏مى‏شود.

5- احکام جاودانه

دین خدا و آیات قرآن، حاوى یک سلسله احکام الهى است که تادامنه قیامت استمرار مى‏یابد. آنچه که حلال الهى و حرام الهى‏است، مشمول مرور زمان نمى‏شود و حکم خدا در اثر <جو» یا<شرایط جدید» یا <تمایلات این و آن‏» عوض نمى‏گردد. امام‏صادق(ع) در تشریح بعثت‏هاى سلسله نورانى انبیا، به دوره بعثت‏رسول خاتم(ص) مى‏رسد و مى‏فرماید: <تا آن که محمد(ص) آمد و قرآن‏را آورد و شریعت و راه و روش قرآن را. پس حلال آن تا روز قیامت‏حلال است و حرام آن تا روز قیامت‏حرام مى‏باشد.» 
و در سخنى (7) دیگر، جریان قرآن را در عصرها و زمان‏ها، همچون‏جریان شب و روز و ماه و خورشید مى‏داند. با بیان امام صادق(ع) راه‏براندیشه کسانى که احکام خدا را مقطعى و دوره‏اى مى‏دانند و عصرحاضر را براى اجراى احکام قرآن مناسب نمى‏دانند و قوانین وحى رابراى تنظیم امور بشریت امروز و جامعه کنونى کافى نمى‏بینند،بسته مى‏شود.

6- همیشه زنده و شاداب

غیر از احکام قرآن و حلال و حرام آن که ابدى است، خود این کتاب‏ژرف و فصیح و متین نیز با گذشت زمان کهنه نمى‏شود و پیوسته‏معارف آن براى همه اقشار در همه زمانها درخشندگى و آموزندگى‏دارد. 
امام صادق(ع) در حدیثى به رمز و راز این جاودانگى و طراوت‏همیشگى در کلام خدا اشاره دارد. مردى از آن حضرت مى‏پرسد: چراقرآن با نشر و درس و بررسى، تازه‏تر و شاداب‏تر مى‏شود و هرگزکهنه نمى‏شود.؟ 
امام صادق(ع) در پاسخ مى‏فرماید: 
<لان الله تبارک و تعالى لم یجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون‏ناس فهو فى کل زمان جدید و عند کل قوم غض الى یوم القیامه.» (8) 
براى این که خداى متعال آن را براى زمانى خاص یا مردمى خاص‏قرار نداده است. از این رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قیامت. 
طراوت و تازگى قرآن براى همه و همیشه، به خاطر آن است که معجزه‏جاوید پیامبر(ص) و کلام الهى است و در هر عصرى پاسخگوى نیازهاى‏فکرى، هدایتى و اجتماعى مردم است.

7- حفظ، آموزش و عمل

گرچه تلاوت قرآن و حفظ کردن آیات آن ثواب دارد و ارزشمند است،ولى تکلیف مسلمانان در این حد خلاصه نمى‏شود. حفظ کردن بایدهمراه با عمل باشد و یاد دادن و یادگرفتن به قصد اجراى‏فرموده‏هاى خداى متعال. حضرت صادق(ع) فرموده است: 
<الحافظ للقرآن، العامل به، مع السفره‏الکرام البرره‏» (9) 
کسى که حافظ قرآن و عمل کننده به آن باشد، همراه با سفیران‏والامقام و نیکوکار الهى (فرشتگان مقرب) خواهد بود. 
ضرورت آموختن قرآن نیز در کلام آن حضرت مطرح است. مى‏فرماید: 
<ینبغى للمؤمن ان لایموت حتى یتعلم القرآن او یکون فى تعلمه‏» (10) 
سزاوار است که مؤمن نمیرد، تا آن که قرآن را آموخته باشد، یادر حال و مسیر فراگرفتن قرآن باشد. 
با این حال، پاى بندى به احکام قرآن و عمل به آن در تعبیر امام‏صادق(ع) چنین بیان شده است:<واحذر ان تقع من اقامتک حروفه فى‏اضاعه حدوده‏» (11) 
بپرهیز از این که در مسیر اقامه حروف، به اضاعه حدود بیفتى. 
بسیارند آنان که در شکل و ظاهر به قرآن مى‏پردازند و در وراى‏جلوه‏هاى ظاهرى قرآنى، عمل به قرآن مطرح نیست. این گونه برخوردتشریفاتى و مراسمى و شکلى با قرآن، در شان کلام الهى و منشورآسمانى نیست.

8-ادب و آداب تلاوت

خواندن قرآن نیز آدابى دارد، هم آداب ظاهرى همچون مسواک، وضو،ترتیل، صوت خوش، رو به قبله بودن، حفظ احترام کلام الله و... وهم آداب باطنى و حالت‏هاى روحى و توجه قلبى و عنایت‏به کلام خداو پیداکردن حالت‏خشوع و تذکر و تاثیر پذیرى ازتلاوت، این نکات‏در کلمات امام صادق(ع) بسیار بیان شده است. به برخى از این‏رهنمودها اشاره مى‏شود: 
امام صادق(ع) مى‏فرماید: 
هرگاه نزد تو قرآن تلاوت مى‏شود، برتولازم است گوش بدهى و سکوت وتوجه داشته باشى: 
<اذا قرى‏ء عندک القرآن وجب علیک الانصات و الاستماع‏» (12) 
این همان نکته قرآنى است که در آیه 204 سوره اعراف آمده است: 
(و اذا قرى‏ء القرآن فاستمعوا له و انصتوا). 
و در سخن دیگرى به نقل ازحضرت رسول(ص) مى‏فرماید که: <راه‏قرآن‏» را نظیف و پاکیزه کنید. مى‏پرسند: راه قرآن چیست؟ 
مى‏فرماید: دهان‏دهان‏یتان. مى‏پرسند: چگونه؟ مى‏فرماید: بامسواک. (13) 
در حدیث دیگر، امام صادق(ع) فرموده است: 
کسى که قرآن بخواند، ولى قلبش رقت پیدا نکند و در برابر خداوندخاضع نشود و در درون، حالت‏حزن و خشیت و هراس نیابد، شان وجایگاه والاى خدا را سبک شمرده است. بنگر که کتاب پروردگارت راچگونه مى‏خوانى و با منشور لایت‏خویش چه برخوردى دارى و اوامر ونواهى آن را چگونه پاسخ مى‏دهى و حدود و تکالیف آن را چگونه‏امتثال و فرمان بردارى مى‏کنى؟! در آیه‏هاى وعد و وعید، درنگ کن،در امثال و مواعظ قرآن اندیشه کن. مبادا اقامه حروف و قرائت‏ظاهر، تو را در تباه ساختن حدود آن بیندازد!... (14) 
تلاوت با حزن و حالتى اندوهناک که نشان دهنده تاثر روحى قارى‏از آیات کلام خداست، ادب دیگرى از آداب تلاوت است. امام صادق(ع)فرموده است: 
<ان القرآن نزل بالحزن فاقروه بالحزن‏» 
قرآن با (15) حزن نازل شده است، شما هم، آن را حزین قرائت کنید.

9- جوانان و قرآن

موج مقدس و فراگیر قرآنى که در کشورمان وجود دارد و این همه‏نوجوانان و جوانان را در جلسات ترتیل و قرائت و مسابقات حفظوخواندن و مفاهیم آیات، برگرد محور نورانى قرآن جذب کرده است،قابل ستایش و مایه شکر و سپاس است. انس با قرآن، دلهاى جوانان‏را روشن و زندگیهاشان را با صفا مى‏کند و عامل جذب آنان به پاکى‏و راه خدا مى‏شود. 
امام صادق(ع) مى‏فرماید: هرجوان مومنى که قرآن بخواند، قرآن باگوشت و خون او در مى‏آمیزد و خداوند او را با فرشتگان بزرگوارهمراه مى‏سازد و قرآن روز قیامت نگهدارنده او (از دوزخ) خواهدبود: 
<من قرئى القرآن و هو شاب مؤمن، اختلط القرآن بلحمه و دمه، وجعله الله مع السفره‏الکرام البرره و کان القرآن حجیزا عنه یوم‏القیامه.» (16) 
بخصوص، خانه هایى که نواى خوش قرآن از حنجره‏هاى داوودى از آن‏هابه گوش مى‏رسد و صبح و شام، جوانان صاحبدل و روشن ضمیر، همدم‏کتاب خدایى‏اند و لحظات خویش را با انس با قرآن سپرى مى‏کنند،مشمول رحمت‏خدا و هدایت قرآنى مى‏شوند. این گونه خانه‏هاى نورانى‏از تلاوت، در آسمانها تابان و فروزان است. امام صادق(ع)مى‏فرماید: 
خانه‏اى که یک فرد مسلمان در آن قرآن تلاوت مى‏کند، براى اهل‏آسمان نورانى دیده مى‏شود، همچنان که مردم دنیا در آسمان ستاره‏درخشان را مى‏بینند. (17)

10 نکته‏هاى دیگر

همچنان که یاد شد، در دریاى کلمات حضرت صادق(ع) گهرهاى فراوانى‏وجود دارد که در باره قرآن کریم است. نقل آن ها به طول‏مى‏انجامد. عصاره و خلاصه‏اى از آن مضامین را که در برخى روایات‏دیگر آمده است، تقدیم مى‏کنیم. 
امام صادق(ع)، قرآن را داراى آیات ناسخ و منسوخ و محکم ومتشابه مى‏داند و بهره‏گیرى از قرآن را براى کسانى روا مى‏شمرد که‏به این نکات توجه داشته باشند و گرنه گمراه مى‏شوند و گمراه‏مى‏کنند. وى براى فراگیرى هر حرف از قرآن، پاداش ده حسنه بیان‏مى‏کند و مى‏فرماید: قرآنى که خوانده نمى‏شود و غبار بر آن‏مى‏نشیند، روز قیامت‏به درگاه خدا شکایت مى‏کند. تلاوت راستین راآن مى‏داند که قرآن خوانان، وقتى به آیات بهشت و جهنم مى‏رسند،مى‏ایستند و تامل مى‏کنند. اهل‏بیت علیهم السلام را وارثان کتاب‏خدا و برگزیدگان خلق مى‏شمرد و از این خاندان به عنوان وجه‏الله،آیات، بینات و حدودالله یاد مى‏کند و ولایت ائمه را قطب و محورقرآن و همه کتب آسمانى معرفى مى‏کند و قرآن را <ثقل اکبر»مى‏نامد و آن را چراغ هدایت و فروغ تاریکى و حیات بخش قلب بیناو گشاینده چشم و دل مى‏شمارد. از دیدگاه آن حضرت، قرآن‏<معیار» و ملاک درستى و حقانیت هر حرف و حدیث است و مى‏فرماید: 
هر چه که از ما براى شمانقل مى‏شود، در صورتى که مخالف با قرآن‏باشد ما نگفته‏ایم و شما نپذیرید. او اهل‏بیت پیامبر(ص) را خزانه‏داران علم الهى و بازگوکنندکان وحى خدا مى‏داند و از تفسیر به‏راى نهى مى‏کند و از آن قارى که که به خاطر خود نمایى یا کسب‏درآمد، به قرائت مى‏پردازد، نکوهش مى‏کند. 
پایان بخش نوشته را حدیثى از آن حضرت درباره فضیلت‏سوره فجر ودعوت به خواندن آن در نمازها تقدیم امت‏شهید پرور و فجرآفرینان مى‏شود. امام صادق(ع) مى‏فرمود: 
<اقروا سوره الفجر فى فرائضکم و نوافلکم، فانها سوره‏الحسین بن‏على من قراءها کان مع الحسین فى درجته من الجنه‏»سوره فجر (18) را در نمازهاى واجب و مستحب خود بخوانید، چرا که‏آن، سوره حسین بن على(ع) است. هرکس آن را بخواند، در بهشت‏همراه حسین(ع) و در رتبه و درجه او خواهد بود. 
<والفجر» که سوگند خداى ازلى است 
روشنگر حقى است که با آل على‏است 
این سوره به گفته امام صادق(ع) 
مشهور به سوره حسین بن على(ع) است. (19) 
امید است که در سایه رهنمودهاى حضرت صادق(ع)، با چشمه وحى الهى‏آشناتر شویم و <قرآنى‏» بیندیشیم و <قرآنى‏» زندگى کنیم.

پی نوشت ها

1- بحارالانوار، ج‏89، (بیروت)، ص‏107. 
2- کافى، ج 2، ص‏599. 
3- بحارالانوار، ج‏89، ص 81. 
4- وسایل الشیعه، ج 4، ص‏849. 
5- بحارالانوار، ج 95، ص 5. 
6- الحیاه، ج 2، ص‏116. 
7- کافى، ج 2، ص 18. 
8- بحارالانوار، ج‏89، ص 15. 
9- الحیاه، ج 2، ص ص 152. 
10- همان، ص 155. 
11- بحارالانوار، ج 82، ص‏43. 
12- وسائل الشیعه، ج 4، ص 861. 
13- الحیاه، ج 2، ص 158. 
14- بحارالانوار، ج‏89، ص‏207. 
15- وسائل الشیعه، ج 4، ص‏857. 
16- الحیاه، ج 2، ص 164. 
17- کافى، ج 2، ص 610. 
18- تفسیر برهان، ج 4، ص‏457; مجمع البیان، ج، 5، ص 481. 
19- از جواد محدثى. 

  • .......

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی